Chiếc thiết vận xa T- 54 như giận dữ gầm thét nghiến mặt đường khi đổ xuống con dốc đầu xă Hoa Lâm, rồi ngưng lại trước trụ sở công an. Người hạ sĩ quan vội vă nhảy xuống cùng với anh bộ đội cận vệ bước mau vào trong văn pḥng, rồi chỉ sau một khoảnh khắc lại hấp tấp đi ra, nét mặt có vẻ nghiêm trọng khác thưởng. Trên xe, người xạ thủ vẫn lăm lăm đặt tay trên khẩu đại liên, đôi mắt luôn ngó chừng tứ phía. Hai người công an từ trong cũng bước ra, đăm chiêu nh́n theo chiếc xe bọc sắt quay đầu về hướng huyện Đông Doanh cuốn theo lớp bụi đường mờ mịt.
Từ văn pḥng xă, tiếng loa phóng thanh liên tục cho hát những bản nhạc hùng 'giải phóng', thỉnh thoảng lại xen kẽ bằng những thông báo về chính trị hoặc an ninh. Đă hơn hai tuần nay, dân chúng Hoa Lâm phần nào quen tai với chương tŕnh thông tin tuyên truyền kiểu mới này. Những bàng hoàng kinh hăi ban đầu đă dần lắng dịu. Ai nấy bảo nhau ráng vui chịu số phận đắng cay của những kẻ chiến bại, để rồi lầm lũi trở lại kế sinh nhai cũ bên luống rau vườn cà, sẵn sàng chấp nhận mọi rủi ro khó khăn của t́nh thế mới.
Hoa Lâm cũng là một họ đạo Thiên Chúa giáo toàn ṭng. Dân số có đến ngót năm ngàn nhân danh, được đưa tới lập nghiệp tại vùng cao nguyên này sau dịp chia đôi đất nước 1954. Dĩ nhiên họ là những thành phần đối lập hàng đầu với chủ nghĩa Cộng sản vô thần. Bỏ đất Bắc ra đi tay trắng cũng chỉ v́ tiên vàn muốn được tự do giữ đạo. Hai mươi mốt năm trời ṛng ră, họ vẫn đinh ninh rồi sẽ có ngày hết giặc Cộng quấy nhiễu; nhưng t́nh thế cứ càng ngày càng tệ hại hơn, để rồi hôm nay cái ách ghê gớm ngày cũ lại vô t́nh được quàng lên cố lên vai từng người.
Vào khoảng hơn một tháng trước đây, chính quyền tỉnh trên Đà Lạt đă gấp rút di tản về Sài G̣n qua ngả Phan Rang. Dân Hoa Lâm cũng vội vă kéo ra mấy tỉnh miền duyên hải kế cận để thuê mướn ghe tàu xuôi nam, bởi trục lộ giao thông đường bộ bị cắt đứt. Cực nhọc vất vả tột độ, nhưng đa số cũng về tới được vùng thủ đô để tạm trú nơi gia đ́nh thân nhân hay tại những trại tiếp cư. Lúc đó ai nấy đều tin tưởng ít ra ḿnh cũng may mắn thoát bàn tay quân địch. Thế rồi, bao nhiêu hy vọng với ước mơ đều tiêu tan cả với ngày ba mươi tháng tư kinh hoàng. Hết đường chạy, họ đành quay về thôn xóm cũ.
Tường cố ngồi dậy để điền cho hết bản kê khai lư lịch cá nhân và hồ sơ hộ khẩu mới. Cơn cảm sốt đă hành chàng từ hai hôm nay khiến bàn tay c̣n như run rẩy trên trang giấy màu ngà cũ kỹ. Vừa viết, tâm trí Tường vừa như c̣n xáo trộn với những biến chuyển mới đây. Trưa nay, căn gác lửng chàng ở xem chừng nóng nực khác thường. Bầu trời không thấy một gợn mây. Gió như im bặt. Cả những tiếng chim kêu thường ngày nơi đầu hiên cũng biến mất.
Trong mỏi mệt ră rời, Tường bỗng thấy những h́nh ảnh xưa cứ như muốn khơi dậy trong đầu óc. Hai năm trước, vừa đậu xong bốn năm văn khoa từ viện đại học Đà Lạt th́ chàng chịu tang thân mẫu. Thế là, theo lời đề nghị của ông chú ruột, chàng đă dọn về Hoa Lâm ở chung cho có chút hơi ấm gia đ́nh. Căn nhà tại ấp Du Sinh được bán vội cho chàng có chút tiền xoay sở. May mắn cuối mùa hè năm đó chàng đă xin được chân dạy Việt văn cho cả bốn lớp trung học đệ nhất cấp của xă Hoa Lâm. Dĩ nhiên trường này đă do công lao cố gắng của các Linh mục phụ trách giáo xứ mong mở ra cho tương lai bọn trẻ nơi đây. Cái tên trung học tư thục Vinh sơn Lam đă mỗi ngày mỗi thêm nổi tiếng toàn quận Đông Doanh.
Nhờ được bầu vào ban thư kư ấp Xuân Thạnh trong xă, Tường được tạm hoăn tŕnh diện nhập ngũ. Mấy đứa bạn cũ từ trường sĩ quan Thủ Đức thơ về thăm cứ tỏ ra phen b́ với hoàn cảnh may mắn của chàng. Mà thật sự càng ngày Tường càng bỡ ngỡ về trường hợp hiếm có của chính ḿnh. Đôi lúc chàng cũng thấy như hổ thẹn v́ không xông pha chiến trận để bảo vệ đất nước như bao lớp trai đương thời; nhưng rồi, cái sứ mạng góp công giáo dục nơi học đường đă phần nào cho phép Tường được thanh thản với lương tâm. Dĩ nhiên cái chức vụ nhẹ nhàng trong ban thư kư thôn ấp cũng kéo lôi chàng vào một trách nhiệm địa phương, dẫu rằng cấp bậc hành chánh chỉ thuộc phần hạ tầng bé nhỏ. Thêm vào đó, Tường cũng để thật nhiều thời giờ cho những sinh hoạt tôn giáo của xứ đạo. Đặc biệt chàng đă gây dựng nên và điều khiển ca đoàn giới trẻ từ hơn một năm nay.
Năm ngày học tập chính trị trên huyện tuần trước đă đủ khiến đầu óc Tường căng thẳng và toàn thân nhức nhối. Cũng may, chàng được phê là luôn nhă nhặn tử tế với mọi người trong những ngày tháng của thời 'ngụy', nên không gặp điều chi phiền toái nơi chính quyền mới. Tường ra về mà ḷng xót xa khi thấy ông cựu xă trưởng cùng hai ông trưởng ấp bị đưa đi công trường lao động. Chả biết công an kết tội ra sao, nhưng dư luận th́ có vẻ bi quan cho họ lắm.
Bỏ bút xuống, Tường bất giác thở đài, đưa tay lên găi cằm rồi lơ đăng nh́n qua khuôn cửa sổ hướng xuống phần thung lũng chạy dài tới tận bờ sông Đa Nhim. Ruộng đồng như gợi vẻ buồn thảm khác thường trước mắt chàng. Khung trời cũng đượm vẻ ảm đạm kể từ ngày đất bằng nổi sóng để tạo nên cảnh tang thương ngẫu lục hôm nay. Bầu khí lúc nào cũng xem chừng căng thẳng theo với nhịp thở nặng nề của người dân quê. Qua những tối học tập đường lối mới của nhà nước, bà con Hoa Lâm đă bắt đầu kháoláo nhau về chính sách làm ăn tập thể, theo tổ chức hợp tác xă sắp được áp dụng nay mai. Tất cả sẽ do chính quyền chỉ huy. Tự do cá nhân và quyền tư hữu sẽ đi dần vào quá khứ. Để rồi bụng đói là chân phải ḅ, phải tùng phục mệnh lệnh từ trên. Bất tuân hoặc đối kháng sẽ chỉ có nghĩa là tự chuốc lấy thiệt tḥi, thua lỗ.
Tường nghe nặng trĩu hai bên thái dương, qua những mẩu suy tư vụn ngổn ngang xoáy ṃn tâm trí Trước đây, tuy chưa một lần dám có tham vọng đắp xây sự nghiệp cho thật huy hoàng, nhưng từ thâm tâm chàng cũng ít nhiều c̣n nghĩ tới một tương lai tương đối thoải mái cho những lớp người trẻ có được chút học thức như ḿnh. Ngờ đâu bao nhiêu mơ ước ngày cũ nay hoá thành giấc mộng nam kha, và rồi vũ trụ vần xoay đưa tới một hoàn cảnh cùng với một khung trời vô cùng tối đen trước mắt. Khổ nỗi, từ lâu trong dạ trong ḷng, chàng đă ôm ấp cái ư thức hệ hoàn toàn đối nghịch với con đường Cộng sản. Thế là tất cả trở nên tắc nghẽn, cùng đường. Càng nghĩ tới chỉ càng thêm thất vọng, đớn đau. Xem chừng ng̣i bút thi hào Nguyễn Du một lần nữa lại được ứng dụng cho thời buổi hôm nay : Trải qua một cuộc bể dâu, những điều trông thấy mà đau đớn ḷng. Không đớn đau sao được khi người dân chả c̣n t́m đâu ra niềm vui, để rồi từ nay đành ngậm quả bồ ḥn làm ngọt !
Ngồi tựa lưng vào chiếc ghế dựa bằng vải gai màu hạt giẻ, Tường lim dim cặp mắt mặc cho kư ức lôi kéo tâm tư về quăng đời dĩ văng. Đúng rồi, hai mươi mốt năm trời trôi qua, kể từ ngày c̣n là đứa bé bốn tuổi non nớt theo bố mẹ bỏ xứ Bắc vượt tuyến vào Nam, chàng đă lớn lên trong bầu khí gia đ́nh cũng như xă hội luôn trái ngược lư thuyết Mác xít vô thần. Mọi sinh hoạt lớn nhỏ đều xoay quanh khung cảnh họ đạo, nhà thờ. Sau mấy năm ngược xuôi theo đơn vị quân đội của bố chàng di chuyển đó đây, gia đ́nh Tường cuối cùng đă quyết định dừng bước để định cư tại giáo xứ Du Sinh thuộc ngoại ô thị xă Đà Lạt, khi ông thân sinh đến hạn măn lính. Cái lon Thượng sĩ không để lại của ch́m của nổi ǵ nên gia cảnh cứ măi thanh bạch đạm bạc, dẫu ông bà chỉ có ba mặt con, hai trai một gái. Tuy nhiên cuộc sống gia đ́nh xem chừng lúc nào cũng đầm ấm an vui. Dĩ nhiên hai ông bà dù bận bịu công việc làm ăn cách mấy cũng phải kinh lễ tươm tất hằng ngày. Mấy đoàn hội trong giáo xứ luôn tích cực tham gia. Chính trong cái khung cảnh đạo hạnh của gia cảnh đó, Tường đă hăm hở đi dự kỳ tuyển sinh để rồi được nhận vào chủng viện Simon Hoà của giáo phận Đà Lạt, lúc đó c̣n tạm đặt trụ sở bên miệt Chi Lăng kế hồ Than Thở.
Lần thứ nhất chính thức xa nhà, tuy mới mười hai tuổi đầu và lại là trai út trong gia đ́nh, nhưng Tường lúc nào cũng tỏ ra chững chạc vững vàng hơn rất nhiều bạn bè khác. Bao lần chàng đă được khen thưởng cả về mặt học lực lẫn hạnh kiểm. Bây giờ ngồi nhớ lại, Tường vẫn tin rằng những chuyện may mắn tốt đẹp ấy chàng đă thừa hưởng được từ lối sống cần cù gương mẫu của bố. Tường c̣n nhớ rơ những lần ông cụ ôn tồn nhắc nhở con cái luôn phải nuôi dưỡng và bảo vệ cái nghị lực nơi tâm trí, để sẵn sàng phấn đấu trên đời. Cụ thể, việc học hành phải được từng đứa con qúy trọng và lưu tâm hàng đầu. Chả thế mà người anh cả của Tường đă cặm cụi học để nhập cho bằng được trường Chính Trị Kinh Doanh. Xui làm sao, gần tới cuối niên khoá thứ hai th́ ông anh đó bị tử thương trong một tai nạn xe trên đường tới trường. Cũng nhờ cái nghị lực phi thường của ông thân sinh mà gia anh Tường vẫn giữ được nếp sống b́nh thản thường ngày, tuy nhiên sức khoẻ mẹ chàng th́ xem chừng sa sút trông thấy. Tuổi về già gặp phải những chuyện năo ḷng tương tự, dễ ǵ mấy ai tránh khỏi được những xáo trộn lớn lao nơi tâm tư !
Biến cố đó đương nhiên đă gây xao xuyến phần nào cho Tường, nhưng niềm vui tôn giáo cộng với sự khích lệ liên tục của gia đ́nh vẫn giúp chàng được dứt khoát tiến lên trong tiếng gọi cao vời của lư tưởng. Trí óc c̣n mơ hồ về cái ư nghĩa của đời phục vụ dấn thân, bởi chưa hiểu được rơ cho lắm qua mọi khía cạnh, những ngày đêm Tường như vẫn nghe âm vang một nỗi vui thầm kín, xa xôi.
Cuộc sống nơi chủng viện tiếp tục gây phấn khởi cho Tường ở những năm kế tiếp, nhất là khi di chuyển qua cơ sở mới bên ấp Đa Thiện, với pḥng ốc khang trang và sân chơi thật là thoải mái. Cho tới kỳ nghỉ hè cuối năm đệ Tứ, chàng lại đối diện với một h́nh thức xáo trộn khác liên hệ tới gia đ́nh. Số là mùa hè đó người chị đến tuổi lập gia thất đă làm lễ thành hôn để theo chồng; và thế là thêm một cánh chim xa ĺa tổ ấm. Ngày tựu trường, Tường đă bất ngờ xúc động tưởng chừng chân đi không rời, để rồi cũng lại phải nhờ tới những cử chỉ và lời lẽ thật cương quyết và mạnh mẽ của ông thân sinh mới khiến chàng lấy lại được chút can đảm và b́nh thản trước đây.
Nỗi niềm thương bố mẹ như gậm nhấm tâm can Tường chẳng giây phút nào nguôi. Bạn bè đa số đều nhận ra những thay đổi khác thường nơi chàng, và dĩ nhiên chuyện học hành cũng bị ảnh hưởng lây. Tin vào bàn tay nhiệm mầu của Thiên Chúa, Tường dành thật nhiều giờ rảnh để cầu nguyện. Chưa một lần chàng thấy chán ghét chủng viện, nhưng cái lư tưởng ơn thiên triệu như bất ngờ bị nhiều áng mây đen vây bọc. Chàng hy vọng nguồn ơn thần thiêng sẽ can thiệp để đem tới thêm ánh sáng, cho bước đường ḿnh đi bớt mịt mù sương khói và ḷng trí được thênh thang nhẹ nhơm. Chiều hôm hay sớm mai Tường đều thầm ước cho bố mẹ được sức khoẻ dồi dào và tâm hồn an vui trong lúc tuổi già xế bóng. Chàng không muốn nghĩ tới cái khuôn mẫu và lề thói hiếu đễ của người con trai duy nhất trong gia đ́nh theo tục lệ cổ thời đông phương, với cái bổn phận nối dơi tông đường gịng họ. Mà ngay cả cái mục phụng dưỡng cha mẹ già, Tường như cũng chưa một lần nghiêm chỉnh đặt nên vấn đề. Truyền thống suy tư Thiên Chúa giáo vẫn tiềm tàng nhắn bảo ơn quan pḥng từ trên cao sẽ định liệu tất cả.
Nhưng rồi cái t́nh trạng hoang mang mơ hồ đó đă phải đi tới một biến chuyển rơ ràng dứt khoát khi Tường được tin cấp báo ông thân sinh hấp hối tại dân y viện thị xă, sau mấy ngày cảm sốt thương hàn kịch liệt. Cuối cùng tử thần đă cướp đi sinh mạng của ông giữa tiếng gào khóc tuyệt vọng của cả gia đ́nh. Dĩ nhiên mẹ chàng tựa hồ chết lên chết xuống. Bà chị từ Bảo Lộc lên cũng chả an ủi mẹ được chi hơn, mà chỉ góp thêm tiếng khóc cho hoàn cảnh càng tăng vẻ năo nề.
Thế là Tường phải bỏ chủng viện về nhà gần cả tháng trời trước ngày kết thúc niên học. Ngày ra đi hôm đó nào ngờ đă trở thành buổi chia tay vĩnh viễn với bạn bè. Năm năm trời bao nhiêu là t́nh là nghĩa, nhưng định mệnh như đă khiến chàng vô phương níu kéo. Đám táng ông cụ vô t́nh tạo nên một khoảng trống sâu thẳm trong gia đ́nh, để rồi dù muốn dù không, đă cột chân Tường ở lại nhà. Ban giám đốc chủng viện xót xa nuối tiếc lắm, nhưng tất cả đành chịu bó tay và hết lời an ủi chàng, rồi khuyên cứ vững tin vào đường lối Thiên Chúa, mong rằng trong tương lai chàng sẽ lại có nhiều cơ hội để góp phần phục vụ tha nhân qua những h́nh thức khác.
Tư tưởng đó ít nhiều đă vỗ về để làm dịu đi những xao xuyến băn khoán nơi tâm hồn chàng. Dần dà Tường đă nhận ra những hoạch định của con người rất nhiều khi không nằm trong chương tŕnh Chúa. Trong trường hợp này, biết đâu những năm tháng được huấn luyện học hỏi nơi chủng viện là để tạo căn bản và vốn liếng tinh thần mà mai sau chàng sẽ đem ra xử dụng vào những sinh hoạt tôn giáo, với cương vị một giáo dân. Đường hướng mới của Giáo hội, nhất là với Công đồng Vatican II. gần đây mà chàng đă từng được nghe cắt nghĩa, phần nào tạo nên chút tự tin và phấn chấn. Cũng chính v́ thế, sau vài tháng trời, chàng đă tham gia vào đoàn Thanh sinh công của nhà thờ Du Sinh bằng tất cả khả năng và nhiệt huyết.
Mùa thu năm đó, Tường ghi tên xin học tiếp tại trường trung học Trí Đức của giáo xứ Chính toà Đà Lạt, đồng thời nhận kèm thêm một số trẻ học tại tư gia. Trong cái thế phải sớm tự lập đó, cộng thêm cái di sản nghị lực của ông thân sinh, Tường như mau lướt qua được thời điểm đen tối để bắt đầu nh́n thấy những tia sáng thành công trong đời.
Hai năm vèo qua cho chàng cái mảnh bằng Tú tài không mấy khó khăn. Cả hai trường Chính trị Xă hội lẫn Quản trị Kinh doanh, trước cùng thuộc phân một phân khoa gốc bên viện Đại học, đă có lúc nên như một cám dỗ mời mọc để Tường nối tiếp hướng đi bỏ dở của người anh. Nhưng rồi chàng đă nhất định chọn ngành văn khoa, với một ước vọng mơ hồ sau này nếu không được thoải mái đi vào con đường giáo dục, th́ cũng có thể sống phần nào với cây bút trong tay. Dĩ nhiên hướng đi đó cũng được lồng khung trong điều mong muốn sẽ có cơ hội và khả nàng săn sóc chăm nom cho thân mẫu mỗi ngày mỗi như gần đất xa trời.
Thật trớ trêu và cay đắng, vừa lănh bằng tốt nghiệp Cử nhân được dăm tuần lễ th́ chàng lại bất ngờ chịu tang mẹ. H́nh như đất trời muốn những cay nghiệt lớn lao nhất sớm đến cho Tường để chàng mau vững chăi trưởng thành. Thế là dầu muốn dầu không, chàng cũng phải sớm một thân vào đời, đôi vai gánh vác trọn vẹn tương lai và thân thế lấy một ḿnh ḿnh. Hành trang chỉ c̣n là cái ư chí nội tại đă được tôi luyện trong những năm gần đây. Mới hăm ba tuổi đầu kể như c̣n quá non kinh nghiệm để xông xáo chốn trường đời. Cái mảnh bằng cử nhân nghe chừng xôm tụ thật đấy, nhưng chẳng bảo đảm được ǵ cho một tương lai ngon lành vững chắc. Có thể rồi chả mấy nữa chính phủ lại gửi giấy nhập ngũ theo đoàn quân trừ bị, lúc nào như cũng thiếu hụt giữa thới đất nước loạn ly.
Khi ông chú đề nghị chàng về Hoa Lâm sống chung và nộp đơn xin dạy học th́ Tường cũng chỉ biết vâng dạ để chiều ư. Tâm tư chàng như c̣n hoang mang bối rối, thôi đành phó mặc cho định mệnh đẩy đưa sắp xếp. Ngày chàng được hẹn để về gặp Linh mục Hiệu trưởng cũng như lúc ngồi trả lời những câu phỏng vấn liên hệ, Tường vẫn không tỏ ra chút chi là hăng say, hứng khởi. Nhưng rồi Hoa Lâm cũng đă trở thành quê hương thứ hai của chàng, không hẹn mà ḥ, như đă từng có duyên có nợ từ ngàn xưa.
Căn gác lửng của nhà ông chú đă tạo lại bầu khí ấm cúng cho chàng trong những ngày tháng đầu tiên thực sự đi vào cái nghề gơ đầu trẻ. Cũng chính nhờ cái căn gác trọ riêng biệt đó mà chàng dành được những giây phút yên tĩnh cần thiết để dọn và chấm bài. Lũ trẻ năm sáu đứa trong nhà lúc nào cũng đùa phá như giặc nhờ vậy đă không trở thành cơn ác mộng cho Tường. Dĩ nhiên ngoài những khoảng thời gian cần làm việc riêng tư như thế, chàng rất gần gũi để vui đùa với lũ cháu. Bởi gia đ́nh xưa vốn đơn chiếc, chàng lúc này bỗng như thấy được bù lại phần nào. Những lúc rảnh rỗi, chàng cũng thích theo chú thím ra học cách chăm sóc những mảnh vườn rau trái, những nương bắp luống khoai.
Vận may mắn c̣n đến với Tường khi ông chú t́nh cờ nảy ư định muốn chàng ứng cử vào ban thư kư ấp. Qua cái dáng dấp thư sinh và cung cách hoà nhă của chàng, bà con lối xóm đă sớm có cảm t́nh và hầu hết dồn phiếu cho chàng trúng cử. Tuy đây chỉ là một công vụ bán phần, nhưng Tường đă có đủ điều kiện để tạm hoăn việc nhập ngũ. Thế là cái nghiệp gơ đầu trẻ vô t́nh được lôi kéo vào chỗ chuyên môn, chính thức.
Bởi yêu nghề, lại hết tâm cố gắng chu toàn bổn phận, Tường đă chả mấy mà được mới giới khen ngợi. Bọn học tṛ th́ lên tinh thần ra mặt khi nhận ra thày giáo Việt văn mới trổi vượt hẳn ông thày cũ có lẽ v́ hơi luống tuổi nên dạy học đă khô khan lại hay gắt gỏng nổi nóng. Thật ra, trong những tuần lễ đầu, chàng đă phải hết sức đắn đo để làm sao dung hoà được giữa hai thái cực của quá nghiêm khắc và quá dễ dăi. Bọn trẻ th́ ở đâu cũng gần như nhau, hễ thấy thày hơi lơ là buông thả, là y như muốn lợi dụng để lên nước, để than văn, để đ̣i hỏi được bớt học thêm chơi, và từ đó chúng sẽ bắt đầu lờn mặt mà coi thường kỷ cương luật lệ. Với Tường, đắn đo cẩn thận cũng là để dần dà tŕnh bày cho bọn trẻ biết những chỗ lợi và hại, cũng như sự khác biệt của hai thái độ đúng đắn hoặc thiếu sót nơi lớp học. Chính cái phương pháp tập cho học sinh tự ư thức đường lối phải trái đó đă vô h́nh chung giúp chàng làm chủ được t́nh thế ngay từ đầu. Dĩ nhiên ban giám đốc trường vô cùng thán phục, và nh́n chàng như một ví dụ gương mẫu, điển h́nh.
Hơn ai hết, Tường đă biết rơ về những thành công và may mắn sớm sủa đó đang mở rộng thêm cho thênh thang bước đường tiến thân của đời ḿnh. Tuy nhiên, chàng vẫn đinh ninh tất cả đều là do ân huệ trời cao. Trước sau, chàng luôn cần giữ thái độ khiêm tốn, nhún nhường. Những lời khen lao của cha Hiệu trưởng được chàng đón nhận như những khích lệ ủi an để ḿnh cố gắng thăng tiến chức nghiệp hơn, giữa những ngày tháng vừa khởi sự làm 'lính mới'. Quan trọng hơn cả là thái độ lịch thiệp kính trọng các bạn đồng nghiệp khác, nhất là những kẻ đă thâm niên trong nghề. Không một lần chàng dám lên tiếng phê b́nh khích bác bất cứ ai.
Thế là chỉ trong ṿng ba tháng đầu, sự hiện diện của Tường đă phần nào thay đổi bầu khí trường Vinh Sơn Lam. Và rồi, tiếng lành đồn xa tiếng dữ đồn xa, dân chúng cả xứ Hoa Lâm đă bắt đầu để ư và kháo láo về ông thày trẻ mới về dạy học. Dĩ nhiên một số con gái thuộc loại tân tiến ưa ṭ ṃ đă rủ nhau t́m hiểu về chàng. Và cũng đương nhiên Tường chưa một lần dám để thời giờ mà 'chia trí lo ra’. Xứ đạo vẫn c̣n giống như một người bạn mới quen, để chàng cần thêm nhiều năm tháng đổi trao đối thoại mà hiểu và biết nhau hơn. Rồi thẳm sâu nơi ḷng trí nữa, Tường nào đâu đă hết những bàng hoàng xúc động bởi bao biến cố gia đ́nh cũng như bản thân....
Hai năm trời qua đi tựa giấc mơ. Chuỗi thời gian êm đềm đó lại càng trở nên ư nghĩa giá trị khi chúng phải chấm dứt bởi cái biến cố đổi đời sầu tủi, và rồi kế tiếp là những tháng ngày đen tối đang làm biến thay toàn diện cuộc sống.
Vừa gấp tờ kê khai hộ khẩu lại th́ Tường nghe tiếng ông chú từ dưới nhà vọng lên :
- Tường thấy người thế nào ? Xem chừng trời hôm nay nắng gắt, nên xuống nhà nằm nghỉ chắc mát hơn. Nếu không thấy bớt, để chú cho mời ông y tá trưởng chiều nay lại xem mạch.
Tường xoay người bước nhẹ xuống cầu thang đáp vội :
- Cảm ơn chú đỡ rồi. Nghỉ một hai bữa nữa là cháu khoẻ lại ngay mà !
Rồi đưa tay xoa trán, Tường tiếp : Vâng, trưa nay cơ chừng nóng hơn thường lệ. Ngồi điền có mấy trang lư lịch mà mồ hôi toát ướt cả lưng áo. Mà chả biết rồi đây sẽ c̣n phải kê khai cái màn lư lịch này bao nhiêu phen nữa !
Bỏ tách trà xuống, ông B́nh liếc nh́n Tường rồi cất giọng ngao ngán :
- Đúng đấy. Cứ cái ngữ học tập rồi lại kê khai thế này th́ dân chúng chả c̣n thời giờ nghỉ ngơi vào đâu nữa. Không hiểu mấy ông lănh tụ Đảng c̣n định giở tṛ chi mới để hành ḿnh nữa đây !
Sau một lúc im lặng, ông đứng phắt dậy nói nhanh :
- Nhưng thôi, đèn tắt nên ḿnh phải lụy dầu. Tường khai xong chưa để tối nay chú mang đi nộp nhân buổi họp thôn về kế hoạch hợp tác xă ruộng đất toàn huyện ? Để cho thằng Hồng thằng Đạt nó khai e loạng quạng lắm, sợ rồi phải làm lại thật mất công. Tường nên ra nằm nghỉ trên chiếc ghế bố bên cửa sổ kia cho khoẻ. Bây giờ chú đem thêm ít phân hoá học ra bón cho mấy luống cải bên vườn. Chắc thím và lũ nhóc chút nữa sẽ về sớm.
Lúc Tường thấy cặp mắt lim dim như chớm thiu thiu ngủ th́ từ phía ngoài cửa sổ bỗng có tiếng quát tháo om ṣm lẫn với giọng khóc thút thít của đàn bà. Vội nhỏm dậy và nhíu mắt ngó ra con lộ trải nhựa trước nhà, Tường thấy rơ một thanh niên bị trói cánh khỉ bằng giây thừng đang được mấy người công an điệu lên trụ sở xă, vừa đi vừa mắng :
- Chồng cô theo bọn ngụy phản động, có chứng cớ rành rành. Đâu c̣n oan với ức ǵ mà khóc với lóc. Lên xă mà nghe chồng cô biện hộ. Đừng hỏi han chúng tôi chi cho rắc rối !
Thôi rồi lại cái chuyện bắt bớ dằn mặt như tuần trước. Thương hại vợ chồng anh chị Hoạt hiền lành là thế, mà lúc này gặp tai vạ. Chả biết anh có thực sự tham gia chút hoạt động chống Cộng nào không, hay chỉ là bị ghen ghét vu oan. Có điều mỗi biến cố tương tự là mỗi lần xôn xao không ít trong thôn xóm. Người ta thấy tội nghiệp, nhưng đa số đều khâm phục những kẻ dám can đảm ra mặt chống lại bọn áp bức xâm lăng.
Tường bỗng nghe như nghẹn nơi cổ họng. Hơi thở chàng như nặng nề, đứt quăng. Phải rồi, với xứ đạo Hoa Lâm toàn ṭng Công giáo, Cộng sản đă coi đây như một lực lượng chống đối từ lâu. Địa bàn hoạt động du kích cũng như địch vận trước đây của họ tại vùng Đông Doanh này cũng chỉ v́ cái gai Hoa Lâm mà trở nên khó khăn hạn chế. Bây giờ tất cả nằm trong tay họ, làm sao Cộng sản đă quên được những chuyện cũ để mà thân thiện và chiều chuộng đám người thù nghịch này ! Thành ra, dẫu chưa bắt đầu kế hoạch trả thù th́ họ cũng phải ra tay đánh phủ đầu trước để dằn mặt những thành phần cứng đầu hay nguy hiểm khác. Hoạt hôm nay có thể là một trong những con dê tế thần tiên khởi cho một chương tŕnh bắt bớ dài hạn, ngoài cái quyết định đưa lớp người cộng tác mật thiết với chế độ cũ đi học tập cải tạo công khai. Tường nghĩ người Cộng sản đă thừa hiểu rằng không có lấy mảy may chút hy vọng nào để sửa cải đầu óc của những đám người này, cũng như chẳng mong họ học tập thêm được ǵ nơi chế độ mới. Phải chăng chỉ là một h́nh thức đầy đọa và làm nhục cho bơ ghét ?
Tường xót xa nh́n theo cho đến lúc Hoạt mất hút về phía con dốc đầu xă. Bất giác chàng ngước mắt lên khoảng trời xanh thăm thẳm ngoài khung cửa sổ, mông lung nghĩ tới bóng dáng của một đấng Thượng Đế toàn năng và quyền uy mà chàng tin rằng lúc nào cũng chăm sóc để ư tới đám nhân trần lắm khổ đau và đầy yếu đuối này. Thiên Chúa từ bi của niềm tin trong đầu chàng nhất định đang phải theo dơi mới chuyện hiện xảy ra. Phải chăng ngài muốn dùng cảnh vật đổi sao dời này để thử thách đoàn con dương thế, hay thực sự ngài đang giận dữ trừng phạt v́ những sa đọa tội lỗi của một số nào đó ? Tường miên man suy nghĩ, nửa hoang mang, nửa nghẹn ngào, măi tới lúc có tiếng người lao xao từ phía cửa sau nhà vọng lên, chàng mới như chợt tỉnh. Nh́n ra ngoài, Tường thấy ngọn tháp giáo đường bỗng dưng vừa trở thành biểu tượng của những thách đố ngạo nghễ, vừa khơi lên những nghi vấn vu vơ trong hồn.
