Hội nhập văn hóa tại Phan Thiết
MỘT CÁCH HỘI NHẬP VĂN HOÁ
HAY LÀM ANH EM CỦA MỌI NGƯỜI
Ở MỘT GIÁO XỨ ĐỊA PHƯƠNG
TẠI GIÁO PHẬN PHAN THIẾT
BỐI CẢNH :
Kim Ngọc, một giáo xứ thuộc giáo phận Phan thiết, nằm trên quốc lộ 1A, cách thành phố Phan thiết 7 km về phía Bắc, có bề dày lịch sử 250 năm giữa cư dân bản địa đa số là lương dân với nhiều nhà tự và ḍng họ có tuổi từ 150 đến 300 năm. Địa bạ triều Nguyễn cho biết cách nay chưa tới 200 năm, Kim ngọc xă có 5 thôn Kinh và 3 thôn Chàm nhưng không thấy dấu tích ǵ của người Chàm, cả địa danh Ô-xâng, nơi có các tín hữu đầu tiên mà Đức Cha Bennetat nói đến (1748) và cha Giuse Bổn xác nhận ( đầu thế kỷ 20 ) cũng không biết nay là chỗ nào ! Hiện nay cả vùng Phú long (Hàm thắng, Hàm nhơn ) có 5 ngôi Chùa , nhưng chỉ có một nơi có sư trụ tŕ. Tín ngưỡng thờ ông bà là chủ yếu . 95% lấy vợ chồng đều trở lại Công giáo nhưng vẫn có một số rất ít trường hợp gặp khó khăn người Công giáo bỏ đạo theo người lương ! Tuy nhiên sau khi trở lại Công giáo, không phải ai ai cũng hội nhập tốt vào đời sống mới, có thể không khỏi những mặc cảm bơ ông bỏ bà lấy vợ đạo….hay những lí do khác.Giáo xứ Kim Ngọc-- chỉ có 2,000 giáo dân giữa khoảng 25,000 lương dân-- có mức biến động dân số đáng kể. Từ 1975 đến nay đân số ít tăng, v́ nhiều người bỏ xứ ra đi, nhưng số dân không giảm do cuới vợ lấy chồng đa số là người lương, khoảng 150 trường hợp trong ṿng 25 năm, chiếm 1/3 tổng số gia đ́nh trong giáo xứ, chưa kể các tân ṭng trước 1975. Hầu hết các gia đ́nh đều có họ hàng với người lương , nên có mối thân t́nh với lương dân. Các gia tộc chung quanh Kim ngọc thực tế đă cung cấp và đón nhận người Kim ngọc Công Giáo làm dâu rể của ḿnh. Nhưng một thời gian dài, trở thành người Công giáo th́ thường không cúng theo cách người lương, trong cung cách sống không c̣n “gần gũi” với tổ tiên như trước nữa. Lấy nguời Công Giáo là trở thành” ngoại tộc”, trong chiều sâu tâm lư có thể không khỏi ray rứt. Việc nhận lại ḍng họ của ḿnh là một yêu cầu cần thiết về mặt tâm lư, về mặt xă hội, mà c̣n là một bước xích gần lại là anh em, là “ chúng ta”, làm con một nhà, con một họ, con một tộc, có lợi cho khối đoàn kết dân tộc và việc truyền giáo.
HỘI NHẬP :
Từ 1994, giáo xứ chọn ngày Tết làm cơ hội, cử đại diện giáo dân dến thăm hỏi các nhàchùa và nhà tự , thắp nhang cho tổ tiên của các ḍng họ v́ đích thực các ngài là ông bà tổ tiên của một số người trong giáo xứ. Khi “trở về” thắp hương tại nhà tự của ḿnh không phải chỉ là tư cách con cháu mà c̣n là đại diện cho nhà thờ Công giáo, người tân ṭng thực sự cảm thấy ḿnh là người con cháu ở gần ma có lúc xa nay về với nhà của chính ḿnh . V́ mỗi nhà tự đích thực là nhà của ông bà tổ tiên, là nhà của chính ḿnh, cũng đáng yêu đáng quí như nhà thờ giáo xứ là nơi sinh ra ḿnh trong đức tin, nuôi ḿnh sống bằng sức sống thần linh….Nhà tự biểu hiện ḍng họ là nơi sinh ra, là sinh quán của ḿnh, của tổ tiên ḿnh ! Nhà thờ và nhà tự cũng là nhà của ḿnh , hai”nhà” đều kính trọng nhau, v́ là”thông gia” ! Giáo xứ là một tộc , một siêu tộc , có quan hệ khắng khít với nhiều nhà tộc , là thông gia của nhiều tộc.
HỆ QUẢ :
Từ khi giáo xứ thăm hỏi và thắp nhang taị các nhà tự trong dịp Tết th́ mối quan hệ thân thiện tăng thêm nhiều, ngày Tết các tộc đến chúc tuổi cha xứ và giáo xứ ; nếu giáo xứ mời, họ cũng đến tham dự nghi thức tưởng nhớ và cầu nguyện cho ông bà tổ tiên của giáo xứ. Các hội đồng gia tộc dễ dàng chính thức chấp nhận cho phép lấy người Công giáo, trở lại Công giáo, thuận lợi cho việc truyền giáo và hạnh phúc cho các đôi hôn nhân Công giáo-tân ṭng. Một người đang học giáo lư tân ṭng nói rằng năm nay, một số bà con lương về thắp nhang cho thân nhân Công giáo cũng xin được thắp nhang trên bàn thờ Chúa. Điều trước đây chưa bao giờ có !
Ngày Mồng Hai Tết Tân Tỵ , đại diện các tộc và anh em lương dân đến dự nghi thức tôn kính Ông bà tổ tiên và chúc thọ cho các cụ 70 tuổi trở lên tại nhà thờ giáo xứ đông hơn, và sau lễ ở lại đàm đạo, có các tiết mục vui xuân và các bài múa hát kính nhớ ơn ông bà tổ tiên cha mẹ do các em thiếu nhi tŕnh diễn. Họ cảm động v́ trong nghi thức tôn kính tổ tiên có đọc các bài văn tế, có đánh trống chiêng , bái xá theo cách dân tộc, có dâng trầu rượu hương hoa cho tổ tiên rất thành kính. Có người c̣n cho rằng Công giáo đang ǵn giữ bảo tồn những nghi thức tôn kính Ông bà tổ tiên đáng ra các tộc họ, các nhà tự phải có nhưng nhiều nhà tự không có hay nay đă bỏ mất ! Cha xứ trong bài giảng và nói chuyện nhấn mạnh giáo xứ Kim ngọc hiện nay có một nửa gia đ́nh có vợ hoặc chồng là gốc lương dân, là con cháu các nhà nhà tự chung quanh vùng. Nên tổ tiên của các tộc họ cũng chính là tổ tiên của giáo dân Kim ngọc, họ đích thực là anh em của nhau, cùng máu mủ ruột thịt phải yêu thương đoàn kết đùm bọc nhau.
Nhưng người Công giáo thờ Chúa trên hết v́ Chúa là “tổ tiên của mọi tổ tiên” !
CON ĐƯỜNG C̉N DÀI :
Hiện nay có một số người đă trở thành người Công giáo, vẫn được ở nhà tự, vẫn được coi nhà tự, vẫn thắp nhang cho ông bà vào ngày mồng một và 15. Nhưng một số trưởng chi tộc không chấp nhận những người này treo ảnh tượng Chúa trong nhà tự. Chấp nhận cho thờ cúng thay ḿnh nhưng không cho treo ảnh tượng Chúa v́ “trong nhà chỉ thờ một ‘ông” thôi, không thể có hai” ông” “ nghĩa là độc tôn, thờ duy nhất một vị, một bên. Chưa có cách giải ! Nhưng có lẽ từ từ cũng giải được ! bằng sống hiếu thảo, tốt lành, kiên tŕ cầu nguyện, trung tín trong đức tin, không bỏ lễ Chúa nhật, không để bị đồng hóa, kiên quyết không đeo bùa cho con khi ông bà lương dân ép buộc !…. Đó là kinh nghiệm một số người làm dâu dân ngọai lâu năm .
Trước đây việc tôn kính ông bà tổ tiên là cớ gây chia rẽ người lương dân và người Công giáo th́ nay việc tôn kính ông bà tổ tiên lại trở thành cơ hội để ḥa hợp yêu thương đoàn kết dân tộc và loan báo Tin Mừng. Dù vậy cũng c̣n đ̣i hỏi nhiều hy sinh, quên ḿnh…….nhưng vẫn phải giữ bản sắc đức tin, một đức tin phải đă trở thành văn hóa ! (Đức Gioan Phaolô II ) .
Lm Giuse Nguyễn Kim Anh
Xem các bài viết khác trong Nguyễn Kim Anh; , Khoá 19 GHHV Đà Lạt Việt Nam.