HAI
2. NGÀY XƯA C̉N BÉ
Nhà Văn Duyên Anh đă viết một truyện với cái tựa đề như trên. Nghe nó hay hay, dễ thương quá. Tự nhiên thấy ông Duyên Anh cũng dễ thương lây, dễ thương như những mẩu chuyện tuổi thơ ngọt ngào tựa gịng suối của ông. Tôi thầm nghĩ chắc cái ông văn sĩ với cái tên gốc được bố mẹ đặt cho là Vũ Mộng Long ấy cũng đă sống một thời thơ ấu thật ngọt ngào; chứ không làm sao kư ức đă dồn lại để chồng chất lên ng̣i bút của ông nhiều kỷ niệm của tuổi thần tiên như thế!
Tôi biết tôi không có được cái ng̣i bút tuyệt diệu của Duyên Anh, nhưng tuổi thơ ấu của tôi chắc vẫn bám chặt vào tâm khảm tôi có thể c̣n hơn so với ông ấy nữa. Nó cũng ngọt ngào tươi mát, không phải v́ thuở nhỏ gia đ́nh tôi giàu có và tôi đă được đặc biệt nưng niu cưng chiều. Gần đúng khi phải nói ngược lại nữa là khác! Tuy nhiên, nó ôm ấp quấn chặt lấy cả quăng đầu đời tôi bằng những biến cố chỉ quên đi được khi xuôi tay nhắm mắt lần cuối.
Ngồi viết những gịng này mà tôi vẫn cứ sợ ḿnh chẳng diễn tả được cho hết, cho đủ những ngơ ngách của tâm tư thời ấu thơ.
Kể chuyện TÔI ĐI TU, tôi muốn cũng là kể hết đời ḿnh, bắt đầu từ những tháng ngày c̣n thơ bé, như một cố gắng phơi bày trọn vẹn tâm tư của cả một đời người.
Nói về ḿnh thường là một điều kỵ. Có lẽ ai cũng ngại v́ quả thật nó khó lắm, phức tạp lắm. Thế mà lúc này tôi chẳng thấy ngại thấy khó chi. Các cụ xưa hay bảo rằng đôi bạn thân thiết cởi mở cơi ḷng cho nhau như người bóc chiếc bánh. Có ǵ mà phải đắn đo nghĩ ngợi. Tôi muốn ĐI TU là để sẻ chia với người khác. Tôi đâu có chọn đường tu kín trong rừng! Mà sẻ chia nào hơn là chia sẻ chính cuộc đời ḿnh, trọn vẹn tâm t́nh, hết mọi buồn vui, dĩ văng với hiện tại và tương lai. Tôi chẳng bao giờ dám mường tượng cái chuyện sẻ chia này rồi sẽ đưa tới đâu. Ngày xưa, trong những trang thư gửi cho tín hữu đó đây, thánh Phao Lô đă thành thật nêu lên những tấm gương sáng cao cả của chính ngài để rồi không ngần ngại lên tiếng :"Anh em hăy bắt chước tôi như tôi đă bắt chước Đức Ky Tô". Bây giờ, để tỏ hết ḷng chân thành ra, tôi cũng muốn theo lối giăi bầy của Thánh Phao Lô, chỉ khác ở chỗ là tâm hồn tôi đang cách biệt trời vực với tâm hồn ngài, nếu là muốn khoe th́ chỉ khoe được toàn những ư nghĩ ngông cuồng và các hành vi dại dột của ḿnh. Người đọc có thể t́m ra chút lợi ích khi họ thấy cái ngông cuồng mà xa tránh cũng như cái dại dột để đề pḥng.
Tôi chẳng nghĩ rằng ḿnh làm vậy là do khiêm tốn. Trước sau chỉ dám tin vào chút chân thành từ đáy tâm tư ḿnh, đề rồi hy vọng rằng dù những vị khó tính nhất cũng sẽ gật đầu xí xoá cho những hàng chữ đây. Như thế tôi được thêm vững dạ để tiếp tục kéo lê ng̣i bút và bỗng nhiên thấy vui khác thường. Niềm vui cơ hồ ngập tràn trên đầu rồi lan xuống khắp thân thể. Tôi thấy ḿnh giống như thân chủ của một bác sĩ phân tâm. Được nói ra, được kể hết về dĩ văng cuộc đời, nhất là kể ra với người sẵn sàng nghe và đón nhận, cảm thông, ai mà chẳng thấy phấn khởi hân hoan! Cảm tưởng lúc này cũng cơ hồ giống như nơi một đứa bé đang kể chuyện cho má nó nghe. C̣n sợ ở chỗ nào? Không lạc quan tin tưởng v́ cớ chi?
Văn sĩ Duyên Anh kể thời bé thơ của ông ở miền Thái B́nh, Bắc Việt. Với ng̣i bút điêu luyện tựa ảo thuật, ông vanh vách kể tên những gịng sông, những ngọn đồi mà bao tháng ngày rong chơi đă làm ông ṃn gót chân sáo tung tăng tận hưởng tuổi thơ.
Tôi cũng có nửa gịng máu Thái B́nh trong người do họ ngoại tôi truyền cho. Ông bà ngoại tôi cứ bảo không bao giờ được quên hai tiếng Hưng Yên - Thái B́nh. Đọc những sách truyện tuổi thơ của cái ông 'phù thủy văn chương' Vũ Mộng Long, tuy nhiều lúc tôi thấy ḿnh cũng có tí ti hănh diện... lây, nhưng thường th́ tôi thấy cứ tức anh ách làm sao ấy! Có máu Thái B́nh, mà có bao giờ được chiêm ngắm và đặt chân tới Thái B́nh đâu! Miền Bắc ngày xưa ấy mà, vài chục cây số đă như là xa vạn dặm, nhất là lại ở vào những buổi giặc giă chiến tranh, mà ḿnh lại mới chỉ là một... ông nhô con tít tắp chốn nhà quê!
Tôi xin kể tiếp nhé: Ông bà ngoại tôi vốn sinh trưởng tại làng Lê Xá, Hưng Yên. Vào những lúc cao hứng, ông ngoại tôi hay kể cho lũ con cháu nghe về lịch sử thời oanh liệt của vua Lê chúa Trịnh xa xưa, với những tháng năm huy hoàng 'thứ nhất kinh kỳ, thứ nh́ phố Hiến'. Hưng Yên được mô tả như nổi danh với phố Hiến phồn hoa, cùng với loại nhăn lồng độc nhất vô nhị. Về địa dư và hành chánh, qua các thời đại, chẳng rơ Hưng Yên và Thái B́nh đă liên hệ khăng khít với nhau ra sao, nhưng về phương diện đạo giáo th́ Thái B́nh đă được chọn làm trung tâm của một giáo phận (có Giám Mục cai quản), bao gồm cả Hưng Yên ở trong đó. Riêng họ đạo Lê Xá th́ hầu như toàn ṭng là công giáo và được nổi tiếng là nơi xuất xứ của rất nhiều Linh Mục. Chả bao giờ tôi quên được những buổi tối mùa đông, bên ngọn lửa bập bùng đuổi xua băng giá, mắt tôi từng sáng lên khi nghe bà ngoại kể tới những dịp lễ vinh quy linh đ́nh do cả xứ đạo tổ chức mừng những vị tân phong. Rồi những buổi lễ kính thánh quan thày Tô Ma, những dịp kiệu Sang Ti, những lần mở hội Tuần Thánh và nhất là những mùa Giáng sinh tưng bừng hoa nến.
Giữa cái thời huy hoàng của xứ đạo Lê Xá đó, ông bà ngoại tôi đă dắt díu nhau lên vùng Bắc Ninh để lập nghiệp, theo lời đề nghi của một vị Linh Mục già có liên hệ bà con đang được trao công tác thành lập một xứ đạo mới trên miền đất trung du Bắc Việt này. V́ được hứa chia cho đất đai làm ăn, nên ông bà ngoại tôi đành xa ĺa Lê Xá mà hăm hở ra đi, tin tưởng rằng nơi phương trời mới cũng sẽ lại có nhà thờ, có lễ lậy, có lễ nghi cùng đủ thờ hội đoàn cho vui vẻ xóm thôn. Và thực tế là ước mơ của hai ông bà đă trở thành sự thật. Một họ đạo mới đă được thiết lập với cái tên là YÊN TẬP. Chẳng rơ cha già Lượng, vị sáng lập tân giáo xứ, đă có dụng ư ǵ khi đặt tên như thế. Lúc đó c̣n nhỏ tôi nào đă biết chi mà thắc mắc! Sau này, đôi lúc ngồi đoán ṃ rằng ‘nơi đây một số dân từ Hưng YÊN TẬP họp lại làm ăn' hoặc 'cứ YÊN ổn mà TẬP tành công việc mới'.
Xứ đạo Yên Tập đă nhận thánh An Tôn làm bổn mạng, để rồi cũng nối tiếp những lễ nghi linh đ́nh, những hội hè trọng thể, tháng này qua năm khác. Cũng lại có nhà thờ đồ sộ, nhà xứ khang trang. Có ao cá Đức Bà rộng lớn. Có tháp chuông hùng vĩ. Có ruộng nhà chung thẳng cánh c̣ bay.
Bà con trong xứ phấn khởi xây dựng xóm làng. Ông bà ngoại tôi bỗng dưng trở thành... điền chủ. Công việc đồng áng phát đạt đưa tới cảnh có bát ăn bát để, có người làm người ở, và rồi, vào một buổi... đẹp trời nào đó, ông ngoại tôi bất ngờ được làng nước gọi là bác 'nhiêu’. Rơ thật buồn cười, ngay cả cho đến hôm nay, tôi chẳng hiểu bổn phận và quyền lợi của một ông nhiêu là như thế nào. Chỉ nhớ lại ḿnh đă được nghe kể láng máng rằng từ ngày được khoác cái tước hiệu mới này, ông ngoại tôi tự động được miễn sưu thuế, tạp dịch và nghiễm nhiên trở thành người có vai vế trong xóm thôn.
An cư lạc nghiệp rồi, ông bà tôi dĩ nhiên phải nghĩ tới chuyện sinh con đẻ cái để nối dơi tông đường. Thế là mẹ tôi ra đời trong cái khung cảnh tạm gọi là huy hoàng của gia đ́nh và làng xóm đó. Khỏi phải nói, mẹ tôi được cưng như trứng, hứng như hoa. Gái đầu ḷng, tuy chưa được lư tưởng như một mụn trưởng nam, nhưng cũng đủ gây niềm hân hoan lớn trong nhà ngoài ngơ, và đặc biệt cho ông ngoại tôi được bà con làng nước gọi là 'ông' nhiêu.
Tôi cứ nghĩ theo thông lệ ngày đó, dựa vào hoàn cảnh và nếp sống của ông bà ngoại tôi, có lẽ chả mấy mà ông tôi leo dần tới những nấc thang... thôn xóm khác như kỳ mục, tiên chỉ, hoặc ngay cả chức lư trưởng nữa không chừng. Ngặt một điều, ông tôi không may mất sớm, để lại cho bà ngoại tôi ba mụn con gái suông!
Tháng ngày cứ trôi, công việc làm ăn vẫn tạm khả quan, nhưng bầu trời tương lai như trở nên xám đục hơn. Bà ngoại tôi phải tần tảo thay chồng nuôi con, và rồi cố t́m vui nơi câu kinh ván lễ. Đă có một thời gian lâu, bà được đề nghị đặc trách chăm sóc đám nhi đồng nữ trong họ đạo với chức vụ quản giáo và được gọi (một lần nữa tôi lại chẳng hiểu v́ sao) là bà 'trương'.
Rồi mẹ tôi lớn lên, không muốn cũng phải... cố lớn mau để phụ giúp bà ngoại. Cũng được kể là ngoan và hiền, nhưng mẹ tôi c̣n được coi là sắc sảo khá so với bạn bè cùng lứa tuổi. Chả ǵ cũng chính thức là gái... Bắc Ninh! Giống như nhiều thiếu nữ khác thời đó ngoài việc lo học thuộc những kinh kệ nhà thờ, mẹ tôi c̣n phải theo đúng 'mốt' để làm quen với những câu vè, những bài hát quan họ địa phương. Trai làng cũng ngấp nghé, nhưng ông tơ bà nguyệt lại nhiệm mầu đẩy đưa để chẳng được xe duyên với cậu nào trong xứ đạo. Số là, tuy chẳng mơ ước bóng dáng một anh trai... Biên Hoà đa t́nh xa lắc xa lơ nào đó, nhưng mẹ tôi bỗng để ư tới một chàng trai lạ mặt thỉnh thoảng dừng chân dự lễ tại nhà thờ giáo xứ. Kể lại chuyện t́nh duyên gia thất, lần nào mẹ tôi cũng chỉ nói là 'thánh ư Chúa định'. Và rồi việc phải tới đă tới, đám cưới mẹ tôi đă diễn ra, rưng rưng gịng lệ mừng tủi của đôi trai gái không hẹn mà ḥ.
Bố tôi đấy, một thanh niên mồ côi cha mẹ, sớm vào đời lập thân. Từ phố thị Bắc Ninh, bố tôi theo mấy người thân thuộc tập tễnh xuôi tàu xuống Phả Lại học đi buôn. Gịng nước sông Cầu đă cơ hồ cuốn lôi và hun đúc mộng giang hồ của bố tôi từ thuở c̣n hai bàn tay trắng. Có lẽ trên đường chở hàng về bán qua ngả Đáp Cầu, nơi có nhà máy giấy nổi tiếng xứ Bắc, bố tôi đă mấy lần dừng chân tại xứ đạo Yên Tập đang thời sầm uất, vừa để kiếm mối bán hàng, mà cũng vừa để t́m... bạn tri âm. May sao, bố tôi cũng là kẻ ngoan đạo, nên nhà thờ đă vô t́nh trở nên chốn hạnh ngộ đi vào... lịch sử đời tôi.
Đương nhiên, Yên Tập đă trở thành quê hương mới của bố tôi và cái nghề buôn bán phiêu lưu cũng được chấm dứt. Bắt đầu cuộc sống trách nhiệm gia đ́nh, bố tôi đă thấy vui bên thửa ruộng vườn rau, trong cái cảm nghĩ rằng chim đă đậu được trúng chỗ đất lành. Mà cũng chính v́ tin đây là chốn đất lành nên một khi đă dừng lại cánh chim giang hồ cũng cố gắng sống cho thật lành. Do đó, làng nước cơ hồ thương bố tôi lắm. Ngay cả mấy chàng trai cưới hụt mẹ tôi, thay v́ đố kỵ ghen tức, đă rủ nhau tới làm thân làm quen với bố tôi và thường xuyên chén tạc chén thù rất là tương đắc.
Về phần đời, bố tôi không có cái cơ may được làm chủ nhiều ruộng như ông ngoại tôi, mà chắc cũng chẳng hề dám mơ tưởng đến chuyện được gọi là bác nhiêu, bác phó; nhưng bố tôi lại rất được tín nhiệm về phần đạo. Vừa về làm... lính mới ở đây được ít năm mà đă được đề cử làm quản giáo coi đồng nhi mấy khoá liền, đề rồi cuối cùng giữ chức Trùm Họ, chức vụ cao nhất trong xứ đạo Về sau, mỗi khi có dịp kể chuyện về bố tôi, mẹ tôi thường mô tả như một người chồng rất hiền lành gương mẫu. Tôi chưa một lần dám lên tiếng hỏi xem mẹ tôi có hay 'bắt nạt' bố tôi hay không, nhưng tôi cứ mơ hồ mường tượng như thể đă có một ít lần như thế.
Chẳng biết bởi được gần Chúa gần cha, hay v́ đất trời xui khiến mà bố tôi đă ngoan đạo khác thường. Kinh lễ không hề bỏ một ngày. Việc nhà thờ lúc nào cũng là ưu tiên hơn việc nhà. Giáo dục con cái th́ luôn giữ nguyên tắc 'lời lăi cả thế gian mà mất linh hồn th́ nào ích chi!'
V́ ngoan đạo theo mẫu mực bảo thủ hoàn toàn, bố mẹ tôi đă sinh hạ được cả thảy bảy người con, ba trai và bốn gái. Con cái là phúc lộc Chúa ban mà! Trời sinh voi, Trời lại sinh cỏ, lo chi của ăn phần xác! Và rồi cứ thế, bố tôi tối sớm làm bạn với ruộng đồng, chẳng quản nắng mưa thời tiết, mong chăm sóc nuôi nấng đàn con.
Xui làm sao! Giữa thời vất vả làm ăn của gia đ́nh tôi như thế, đất nước lại lâm cảnh bom đạn chiến tranh và trớ thêu thay, thôn xóm tôi lại ở vào giữa vùng dầu sôi lửa bỏng. Yên Tập nằm đúng địa điểm giáp ranh giữa Bắc Ninh và Bắc Giang, mà có lẽ v́ cũng là một vị trí chiến lược, nên bất ngờ được chia về phần đất tỉnh Bắc Giang. Gịng sông Cầu hiền hoà chảy xuôi hướng đông nam để rồi hợp với hai sông Thương và Lục Nam tạo thành gịng sông Thái B́nh đổ ra bể, sau khi giao nối với gịng sông Bạch Đằng lừng danh thuở nào. Tất cả tạo nên một đia thế đặc biệt cho mọi hoàn cảnh lịch sử. Chả biết có ai trong làng xóm tôi đă một lần nghĩ tới niềm hănh diện là ḿnh thuộc về miền đất của nhà anh hùng Yên Thế Hoàng Hoa Thám, được mệnh danh là con cọp xám Trung du Bắc Việt hay không, nhưng bên ngoài th́ ai nấy thấp thỏm lo âu v́ phong trào Việt Minh lúc đó đang mượn địa thế của vùng Bắc Giang mà hoạt động chống Pháp, mong cướp được chính quyền.
Vô h́nh chung, dân chúng Yên Tập trở thành nạn nhân của hai phe tranh chấp. Tuy chưa công khai chủ trương vô thần, nhưng Việt Minh đă dần dà ḷi cái đuôi Cộng Sản đỏ ḷm, nên bà con Yên Tập toàn ṭng công giáo đă bắt đầu biết ḿnh phải đứng về phe nào. Ngặt một nỗi, phía Quốc gia, đang được lồng khung trong chính quyền bảo hộ, không mạnh đủ để giữ ǵn xóm thôn khỏi bị Việt Minh xâm nhập, nên nhiều đêm mấy ông du kích, cán bộ cứ lảng vảng vào làng. Thanh niên và đàn ông bị ép đi 'dân công' chống Pháp. Thiếu nhi th́ bắt đầu bị tuyên truyền chủ nghĩa tam vô, đấu tranh giai cấp.
Vào những ngày cuối năm Đinh Hợi, sau đợt dân công nặng nhọc trên sông Cầu (lại gịng sông Cầu trớ trêu!), bố tôi đă bị sốt ngă nước nặng và đột ngột qua đời vào đúng mồng bốn tết Mậu Tư. Dĩ nhiên là mẹ tôi khóc hết nước mắt. Lúc này tôi c̣n quá nhỏ nên chưa rơ chuyện sầu buồn, chỉ được nghe kể lại là cứ nằng nặc đ̣i 'mặc' khăn khi thấy gia đ́nh quấn khăn tang trắng. Mẹ tôi cũng kể rằng, trước đó vỏn vẹn có sáu tháng, bố tôi cũng đă tự nhiên thấy người mất sức hẳn đi và bắt đầu như tiên đoán những tai hoạ ghê gớm sắp xảy ra. Mẹ lại xót xa cho biết cả mấy tuần lễ liền, bố tôi ngày th́ lo làm ăn đồng áng, đêm đến lại phải theo đoàn dân công ra bờ sông thực hiện những công tác nặng nhọc, cụ thể nhất là đóng những chiếc cọc gỗ dài xuống ḷng sông để cản trở tàu chiến Pháp qua lại.
Tôi quên chưa kể tới việc tử thần đă cướp mất người anh trai lớn của tôi từ lúc mới được hơn một tuổi. Hai người chị đầu lúc đó cũng chỉ biết chảy nước mắt khi thấy mẹ khóc. Đến ngày bố tôi qua đời, tôi c̣n nhớ rơ lắm, người chị cả đă tỏ ra khá chững chạc, bắt đầu biết thay mẹ an ủi và chăm sóc các em. Anh chị em chúng tôi đều may mắn cắp sách đến trường đầy đủ khi tới tuổi đi học. Tiếc một điều là sống vào thời chiến, lại chẳng may sinh trưởng ở một nơi đầu tên mũi đạn, công việc làm ăn cũng như chuyện mở mang phát triển cơ hồ cứ bị gián đoạn hoài. Tổ chức tôn giáo của xứ đạo cũng bị ảnh hưởng trầm trọng và dân t́nh tự nhiên hoang mang đến cực độ.
Cho đến một buổi chiều đầu thu 1950, khoảng ba năm sau ngày bố tôi nằm xuống, có lẽ qua trung gian của toà Giám mục Bắc Ninh, quân đội Quốc gia đă mở cuộc hành quân lớn và kêu gọi những ai muốn rời Yên Tập qua sống ở vùng ‘tề’ an toàn thuộc phía Quốc gia đều có thể lên đường, và hứa sẽ được giúp đỡ tận t́nh. Thế là đa số giáo dân xứ đạo tôi đă dứt khoát ra đi, bỏ lại tất cả ruộng nương nhà cửa. Mẹ con chúng tôi cũng hăm hở bước theo đoàn người di tản, dẫu tâm hồn đắng cay v́ phải xa ĺa chốn chôn nhau cắt rốn cũng như phần mộ của bố và anh tôi, mà có ai ngờ rằng ra đi là sẽ vĩnh viễn không có ngày trở lại!
Một số được đưa tới định cư ở họ đạo Xuân Hoà, chỉ cách Yên Tập khoảng dăm bảy cây số, xế về bên kia thuộc hữu ngạn sông Cầu. C̣n gia đ́nh tôi th́ chọn xứ Đạo Ngạn qua khỏi thị trấn Đáp Cầu làm nơi nương thân. Toà Giám mục và cha sở ở đó đă chuẩn bị chương tŕnh cứu trợ ráo riết cũng như dành ngân khoản đặc biệt để xây cất một khu chung cư, tuy có chật chội nhưng khá nề nếp cho nhóm người mới đến.
Dẫu có may mắn được nâng đỡ vỗ về như thế, nhưng chuyện kiếm công ăn việc làm đâu phải luôn dễ dàng. Mẹ tôi bắt đầu xắn tay lên đường tần tảo nuôi lũ con thơ. Hai người chị lớn lần lượt đến tuổi lấy chồng, c̣n lại người chị thứ ba cũng chỉ mới biết phụ việc nhẹ để lo cho các em được đến trường.
Tôi vẫn nhớ, trong khoảng thời gian nương náu ở Đạo Ngạn, hầu hết gia đ́nh tản cư nào cũng có đàn ông thanh niên t́nh nguyện gia nhập quân đội Quốc gia, một phần để chống lại lực lượng Cộng sản vô thần, mà cũng một phần để có chút tiền lương phụ cấp gia đ́nh. Mẹ con tôi th́ xui xẻo, khi bỏ làng ra đi, hai anh em trai chúng tôi chỉ là hai đứa trẻ c̣n ngây dại. Bao nhiêu vất vả đổ cả lên đôi vai của mẹ tôi, ngơ ngác trước cảnh đất bằng nổi sóng. Xui xẻo hơn nữa khi một tai nạn xe đạp bất thần xảy tới lại cướp mạng sống của anh tôi, sau hai năm sống nhờ vả nơi quê người. Như mệnh trời đă định, dù chỉ là tai nạn xe hai bánh, mà lại đưa ra tận Hà Nội chữa chạy, anh tôi cũng chịu thua tử thần. Một lần nữa, mẹ tôi lại khóc không c̣n giọt nước mắt trong niềm xót xa buồn tủi. Xóm làng thương cảm cho hoàn cảnh éo le cay nghiệt, nhưng nào ai giúp đỡ được chi đâu!
Sau này, tôi đoán già đoán non rằng sở dĩ mẹ tôi lúc đó c̣n can đảm kiên tŕ được là nhờ vào niềm tin siêu nhiên từ lâu ấp ủ trong tâm can, một phần qua những lời trối trăn ân cần của bố tôi. Tôi vẫn thường nghe người đời ca tụng cái đức nhẫn nại đảm đang của người đàn bà Việt Nam, nhưng qua cuộc sống và mẫu mực của mẹ tôi, tôi thấy chả cần phải nghe phải đọc ở đâu khác. Tôi chẳng những thầm nhủ phải ghi tâm khắc cốt niềm biết ơn đến trọn đời, mà đêm ngày mơ ước sẽ làm được cái ǵ cho mẹ mai sau. Bấy giờ, cái niềm ước mơ đó nó mông lung quá, nó mơ hồ quá, chưa mạnh đủ để tôi nói nên lời, chưa rơ đủ để tôi đi vào hành động, nhưng ngày tháng vẫn lẩn khuất nơi dạ nơi ḷng. Tôi vẫn ham đùa nghịch để nhiều lần gây phiền cho mẹ. Tôi vẫn thích đua đ̣i bạn bè, vẫn ưa chọc ghẹo hàng xóm để tạo rắc rối cho gia đ́nh. Lúc đó, nào đă hiểu cho thấu những cơ cực, những lo âu của mẹ tôi! Cuộc đời c̣n nh́n thấy tôi thật ngờ nghệch, rơ vô t́nh.
Nhưng h́nh như Tạo hoá c̣n xót thương mà nhào nặn tôi vào khuôn vào phép phần nào, để không nỡ làm khổ mẹ tôi quá đáng. Nghịch thật nhiều nhưng tôi ít dám trốn học đi chơi và việc kinh lễ phải tươm tất. Một phần nhờ mẹ tôi hết ḷng dạy dỗ. Thương con, mà lúc đó c̣n lại là đứa con trai duy nhất, nhưng mẹ tôi nhất định không cưng chiều để hư hỏng. Bao trận roi…để đời, tôi có bao giờ quên được, chắc đă ràng buộc tôi vào lối sống gia giáo đàng hoàng. Mỗi lần đem về khoe mẹ điểm học tốt hàng tháng, tôi nhận ra nỗi hớn hở khác thường hiện lên nét mặt để rồi mẹ tôi cơ hồ quên đi hết mọi vất vả cực nhọc.
Phúc đức tại mẫu. Mà cũng nhờ ảnh hưởng của bố nữa. Tôi nghĩ thế. Ở trường nhiều lần được khen là học hành tấn tới. Ở nhà thờ th́ cũng lắm dịp được cha xứ cho là tốt và chăm chỉ để rồi được tuyển vào ban giúp lễ. Tuy chẳng là ǵ nhưng giữa lúc bao đứa bạn khác thèm được như ḿnh, tôi bỗng đâu thấy ḿnh…oai hẳn ra! Thế rồi, sau đó ít ngày, đùng một cái, cũng chính cha xứ Đạo Ngạn ân cần giới thiệu tôi với cha Tuyên Uư bên trung tâm gia b́nh ‘Búp Lê’ gần Đáp Cầu để được ngài đỡ nâng trên đường học hành tiến thân. Vị Tuyên uư hảo tâm này bảo đảm với mẹ tôi về mọi chuyện tốt đẹp cho tương lai tôi. Cũng có thể, ngài ngầm hiểu rằng mai sau tôi sẽ có thể nối gót ngài để…ĐI TU! Chẳng biết lúc đó mẹ tôi có bối rối, có lưỡng lự hay có nuối tiếc ǵ không, nhưng bề ngoài mẹ tỏ ra vui vẻ và hănh diện lắm. Tôi cũng tự nhiên thấy hănh diện theo, mơ hồ mường tượng tới một ngày mai tươi sáng đang chờ đón cuối chân trời. Đồng thời cái máu phiên lưu lần đầu được kích thích bỗng đâu trào dâng ngập tâm tư tôi. Thế là tôi lên đường. Rồi tiễn đưa lỉnh kỉnh. Mẹ tôi không lộ (hoặc không dám?) vẻ xúc động bằng đôi hàng lệ, mà tôi th́ tung tăng chân sáo, hồn c̣n lâng lâng để tới phương nào xa xôi, có hoa đăng đang mời đón, có nhạc vàng đang chờ đợi.
Tôi có ngờ đâu, vào cái tuổi ấy, rời mẹ xa nhà nào phải dễ! Một tuần, cái tuần lễ đầu tiên mơ mộng, sống bên cha Tuyên uư, dẫu được ngủ giường cao chiếu sạch, dù được ăn cơm trắng cá ngon, nhưng tôi vẫn thấy thiếu một cái ǵ rất lớn trong đời. Kết cục là, biết ḿnh không thề gồng sức thử lửa thêm, tôi đă nằng nặc đ̣i về bằng nhiều buổi nỉ non khóc lóc. Cha Tuyên uư đành phải nhờ người cho…hồi hương ông nhô con chưa vững lập trường tư tưởng.
Thế là Đạo Ngạn lại tiếp tục là nơi tôi âm thầm mài đũng quần trên ghế nhà trường tiểu học. Rồi được xưng tội rước lễ vỡ ḷng. Rồi phép thêm sức. Sinh hoạt phụ trội vẫn là luẩn quẩn bên hội giúp lễ của cha xứ. Tháng ngày trôi qua giữa t́nh trạng tâm trí tôi c̣n mơ hồ như khói như sương. Tất cả vẫn chỉ là ngây dại, nghệch ngờ. Cho đền một ngày, đất nước lại bừng sóng. Hiệp định Geneva được kư kết. Đường vào Nam bất ngờ mở rộng để quyết định một khúc quanh mới cho cuộc đời tôi.
Tác giả Đường Phượng Bay
