NĂM

5. TÀ ÁO ĐEN GIỮA ĐÔ THÀNH

Niên học 1959-1960 tại ngôi trường mới bên Đạo Thạnh đã cho chúng tôi những ngày thật huy hoàng: vừa thoải mái với một cơ sở mới mẻ khang trang, lại vừa được dịp…ra oai với những chú đàn em thuộc ba lớp dưới. Nhưng rồi một năm trôi qua vun vút, nhất là với những tháng cuối chuẩn bị thi bằng Trung Học Phổ Thông sát với kỳ hè. Bù đi bù lại cũng chỉ như huề: vừa mệt nhoài với chuyện thi cử xong đã lại phải chuẩn bị khăn gói lên Sài Gòn trọ học từ niên khoá tới.

Mang tiếng là đi ‘du’ học nhưng chả mấy ma nào thấy phấn khởi cả, bởi lẽ từ nay phải mang thân nhờ vả điạ phận khác. Thêm vào đó, bà con vẫn nghe phong thanh rằng nơi ăn chốn ở trên thủ đô xem chừng không mấy khả quan.

Nhưng ngày lên đường rồi cũng tới. Mười lăm anh em lớp chúng tôi tề tựu ở Đạo Thạnh để được xe nhà chở lên Sài Gòn. Qua sự sắp xếp từ trên, chúng tôi được lệnh trọ học tại chủng viện thánh Phao Lô, miệt Phú Nhuận. Chủng viện này gồm đủ cả bảy lớp trung học và được điều khiển bởi các Linh Mục thuộc địa phận Phát Diệm di cư.

Chúng tôi lại đương nhiên trở thành những ma mới, ngơ ngác giữa lòng phố xá xa lạ. Khi xe vượt qua ngã tư Phú Nhuận để quẹo vào hẻm Trương Tấn Bửu, chúng tôi đều giật mình quay qua ngó nhau: nhà cửa sao mà chật chội san sát thế kia, và rồi đường xá lại bụi bặm và ồn ào náo nhiệt khác thường! Thì ra, để vào cổng chủng viện, chúng tôi phải đi qua khu chợ ‘ngồi xổm’ và leo lên khúc đường rầy xe lửa nối Sài Gòn với miền Trung. Ôi chao, một niềm nuối tiếc buâng quơ bỗng trào dâng trong lòng: thế là từ này đành mất cái bầu khí thanh khiết êm đềm của Mỹ Tho những ngày nào.

Vào tới sân, chúng tôi thấy lố nhố mấy bóng áo chùng đen đi lại bên phía nhà nguyện. Lạ một điều là không phải các Linh Mục, nhưng thực sự chỉ là mấy cậu lứa tuổi học sinh. Chẳng lẽ đồng phục ở đây chỉ là bộ áo ‘lý tề’ cổ lổ như hình ảnh mấy chú học trò trong tập sách Quốc văn Giáo khoa thư? Nghi vấn này được giải đáp khi chúng tôi lên chào ra mắt cha giám đốc, để rồi nghe loan báo rằng bộ lễ phục vẫn là quần tây áo sơ mi trắng, nhưng thường ngày lên nhà nguyện dự kinh sách thì phải mặc áo chùng thâm. Thế là bà con được lệnh lên văn phòng đo thử áo ngay tối hôm đó. Đành chịu khó trở về…nguồn vậy!

Bầu khí oi nồng của Sài Gòn cuối mùa hạ đã đe doạ chúng tôi từ ngày đầu. Vì đường đất chật chội, và cũng vì mong đón được chút gió, hai căn lầu dài đã được dành làm nhà ngủ với giường nằm kê san sát nhau. Đêm đầu tiên, chúng tôi lên giường nằm mà tay không lúc nào rời chiếc quạt giấy. Mắt cứ thao láo mãi không nhắm được, trong khi tai thì liên hồi được thưởng thức những tiếng rao quà rao bánh từ ngõ hẻm kế bên. Thỉnh thoảng lại như muốn giật mình nhỏm dậy bởi đoàn xe lửa hú còi rầm rập chạy ngang phía cổng. Tôi nhăn mặt thầm nghĩ: Sài Gòn hoa lệ ở đâu chẳng biết, nhưng cứ với cảnh huyên náo thường xuyên thế này, e rằng đường lên…núi thánh xem ra không xuôi quá!

Rồi chuyện chưa quen cũng phải thành quen. Thiên hạ sống được, tại sao mình phải đầu hàng? Sau một ngày học hành mệt mỏi rồi cũng phải lăn ra mà ngủ. Rồi cũng phải làm quen với mọi thứ âm thanh lạ, quen cả với lũ rệp ‘nhiệt đới’ lâu lâu bò ra tung hoành.

Chủng viện mới cũng có sân chơi, nhưng chỉ đủ cho mỗi lớp một vuông đất nhỏ để sau giờ học bà con kéo ra quần thảo nhau với môn bóng chuyền. Nếu không muốn đứng lúc nhúc đầy sân thì một số đành kiếm mấy màn vận động phụ trôi bên ngoài. Ở mỗi giờ chơi ‘buộc’, góc xó nào cũng thấy quân ta chạy nhảy, khoa chân múa tay. Kỷ luật chủng viện đâu cho phép đi dạo ra ngoài. Vả lại phố xá nào có thanh khiết chi hơn. Mà biết đâu, nếu không bị…mẹ mìn bắt cóc, thì mấy tướng loạng quạng thế nào chả lạc lối về, ấy là chưa kể mấy mục ‘lo ra chia trí’ gây nên bởi nhìn ngó ‘thế gian’.

Cái chuyện ra khỏi cổng hợp hiến hợp pháp chỉ được thực hiện tập thể vào sáng thứ năm mỗi tuần. Bà con hoan hỉ ra mặt, chẳng phải là được tung tăng dạo phố, nhưng vì được ra đá banh tại sân vận động công cộng gần phi cảng Tân Sơn Nhất. Lên đường phải theo hiệu lệnh nghiêm minh, đi theo hàng ngũ chỉnh tề, coi chẳng khác gì sinh hoạt của các đấng Thiếu sinh Quân miền Vũng Tầu! Dẫu sao mỗi lần ‘xuất trại’ như thế cũng cho phép buồng phổi chúng tôi được dịp thay đổi không khí và gây được cái cảm tưởng phấn khởi hơn cho cuộc sống.

Đi liền với chuyện thể thao vận động là phải có mục tắm táp. Khổ nỗi ở đây gần hai trăm nhân mạng mà chỉ đếm được mươi căn nhà tắm nhỏ bé sơ sài. Nếu sân chơi đã phải chia phiên thì nhà tắm lại càng phân phối cho thật kỹ lưỡng. Hai bên đầu nhà ngủ cũng có hai bồn chứa nước khá lớn, nhưng ở đây không phải trại lính nên việc tắm lộ thiên bị coi như việc công xúc tu sỉ. Thế là có nước cũng như không! Biết bao cu cậu ngại chuyện tranh giành cầu cạnh mà đã không giải quyết nổi cái cảnh mồ hôi nhễ nhại khi hết giờ chơi phải vào ngay lớp học hay nhà nguyện. Phần tôi thì sau những ngày nghiên cứu tình hình, đã khám phá ra được một mẹo nhỏ để mỗi ngày có thể kiếm được dăm ba phút tắm táp cho thoải mái làn da. Cái mẹo này thỉnh thoảng cũng gặp trục trặc, có lần bị tụi nhóc la quát om sòm, có bữa thì bị cảnh cáo vì mò ra trễ giờ.

Hàng ngày tôi vẫn đinh ninh sức khoẻ là vàng. Mà sức khoẻ trong những ngày sôi kinh nấu sử tại chủng viện còn quý báu hơn cả vàng ròng nữa. Đau ốm đã khổ, đã không thể học hành, mà lại còn bị kể là thiếu điều kiện làm Linh Mục như trình bày trên kia. Dẫu mình chưa đáng bi quan về sức khoẻ, nhưng tôi cũng tự nhiên e ngại dè dặt: cái bầu khí ô nhiễm vây bọc ngày đêm, chương trình học thì nặng nề, kỷ luật nghiêm khắc, chuyện ăn uống thì phẩm chất khiêm tốn theo tiêu chuẩn chủng viện một nước nghèo. Tất cả tạo nên một áp lực thường xuyên cho những lớp tuổi cỡ chúng tôi.

Thật đáng buồn vì cứ thỉnh thoảng lại được tin một mống cuốn gói ra đi mà hầu chắc vì lý do sức khoẻ. Căn nhà bệnh với năm sáu giường nằm hầu như ngày nào cũng có bóng thân chủ. Những dịp đổi mùa hay trái gió trở trời thì cứ y boong là đầy nhóc. Mà nhà bệnh nào có tiện nghi êm ả chi đâu, cũng oi bức nóng nực, cũng tứ phía ồn ào. Khẩn cấp thì đưa đi bệnh viện và nếu cần nghỉ dài hạn thì chỉ giản dị mua vé xe về quê, đợi ngày khoẻ hẳn rồi sẽ tính sau.

Tôi chia sẻ những thiếu thốn hạn hẹp này với bạn bè mà chẳng dám một lần than vãn trách móc. Biết đất nước mình nghèo. Giáo hội cũng nào dư giả! Dân chúng đó đây đang sống chật vật khó khăn. Có lẽ lũ trẻ bên ngoài xem ra thoải mái hơn vì được tự do chảy nhảy, nhưng thực ra cũng phải chịu đựng nhiều điều. Mình vào đây được học hành đến nơi đến chốn, mà muốn chọn đường tu thì đương nhiên phải chấp nhận những thứ gò bó, khuôn khổ. Nếu lỡ mà sức khoẻ quá bi quan để rồi phải về làm ‘bố đời’ thì cũng không có chi ân hận.

Tôi cố an ủi mình như thế và bình thản tiến lên. Một phần nào, tôi cũng thấy được khích lệ mỗi khi nhìn tới tấm gương hy sinh tận tuỵ cao cả của các Linh Mục đang huấn luyện dạy dỗ mình. Tuy vị nào cũng có phòng riêng, nhưng cảnh chật chội nóng bức cũng chẳng khá hơn gì. Có vị phải ở ngay hầm thang lầu, ngày đêm lũ trẻ huỳnh huỵch lên xuống. Có vị ở một gian mà vừa mở cửa vô đã thấy những cột là cột. Có vị lại trụ trì ngay kế nhà bếp, mùi xào nấu cùng khói đen xông ra tối ngày. Thế mà các ngài luôn tỏ ra vui vẻ và cố hoà mình với đám trẻ chúng tôi. Ngoài bổn phận dọn bài và dạy học, các ngài còn thường xuyên hiện diện trong các giờ kinh lễ và sinh hoạt cộng đồng. Đồ ăn thức uống thì hầu như y hệt chủng sinh.

Những mẫu gương hiếm có này tôi còn ghi nhớ mãi. Có lẽ chẳng còn tìm thấy một nơi nào khác trên cõi đời. Bóng dáng hiền hoà của cha giám đốc, thường được cả nhà gọi thân mật là bề trên, lúc nào cũng như ấp ủ từng người. Mà thực sự ngài đã là cột trụ, là linh hồn của chủng viện này qua cả mấy mươi năm trời, kể từ thời thành hình ngoài miền Bắc. Khó gặp ai có được đời sống điều độ mẫu mực như ngài: tất cả giờ giấc cơ hồ đã được ngài phân chia cặn kẽ, kể cả việc đi bộ một tiếng đồng hồ mỗi buổi sáng.

Một điểm son khác tôi phải ghi nhận qua những ngày lưu học nơi đây là sự hiện diện của cha linh hướng toàn chủng viện. Khi còn ở Mỹ Tho, Linh Mục giáo sư nào cũng có thể là linh hướng. Nhưng ở đây mọi chủng sinh đều phải thường xuyên đến gặp để trao đổi giãi bày việc tâm hồn với một Linh Mục duy nhất. Nói tới chuyện bàn hỏi thiêng liêng và định hướng tu đức, lũ trẻ chúng tôi mạng nào tự nhiên cũng thấy ngần ngại. Tháng tháng, cứ nhớ đến hẹn phải vào ‘thảo luận’ là tướng nào cũng nhăn nhó ưu tư. Nào là phải duyệt xét lại coi tâm trí, ý hướng, tình cảm tiến thoái đến đâu, cái dự định hiến dâng phục vụ đã phát triển thế nào. Rồi lại còn phải đề cập tới những phương pháp phát triển nhân đức, làm sao cho thực tế, cho hiệu nghiệm. Mà ở đây, chuyện bàn thảo đâu có thể sơ sài phiên phiến được, bởi cha linh hướng đạo đức quá, ân cần quá, lúc nào cũng thiết tha núi kéo, cũng thôi thúc lo âu.

Và cứ thế, ngày này qua tháng khác, cha linh hướng để thời giờ gặp gỡ từng người, bằng tất cả thương yêu chăm sóc, không nề quản mệt nhọc, nhàm chán. Mỗi lần huấn đức chung, ngài luôn đứng và nói bằng tất cả tấm lòng, mỗi tư tưởng đều như phát xuất từ đáy tâm tư, cơ hồ muốn tha thiết trao gửi, muốn trọn vẹn sẻ chia với chúng tôi.

Âu đấy cũng là một món quà vô giá để chúng tôi có cơ hội nhẫn nại và can đảm bước lên. Ở cái tuổi đệ Tam, đệ Nhị, người trẻ nào mà chẳng thấy những phút giây khủng hoảng của niềm tin, của tình cảm, của nhận định giá trị đời người. Nói chi đến những băn khoăn về một tương lai đầy thử thách của lý tưởng hiến thân. Làm sao quên đi được những quyến rũ trần đời và vượt qua được những cạm bẫy thách đố muôn mặt. Dẫu không nói ra, nhưng chúng tôi sẽ phải suốt đời ghi ơn vị linh hướng đức độ cao dầy của những năm tại chủng viện thánh Phao Lô. Chúng tôi chả bỡ ngỡ gì khi, ít năm sau, nghe tin ngài được cất nhắc lên chức Giám Mục. Ai nấy đều tin chắc, ở vai trò trọng đại mới, ngài nhất định sẽ còn làm nhiều điều ích lợi hơn cho cộng đoàn dân Chúa.

Trong các sinh hoạt hàng ngày, gần kề chúng tôi hơn cả là cha giám luật. Đáng lẽ phải chọn một vị có nét mặt nghiêm nghị oai phong (phần nào như cung cách của bố đỡ đầu tôi dưới Mỹ Tho), bề trên lại cử một Linh Mục được mô tả là hiền khô vào chức vụ ‘trừng giời’ thưởng phạt này. Vừa hiền lành, ngài lại có cuộc sống giản dị khác thường. Vào phòng ngài ở (cũng chịu cảnh nằm kế chân thang lầu ngủ chủng sinh), người ta chỉ thấy dăm bảy cuốn sách xếp trên kệ và chiếc tủ đựng quần áo sơ sài kê phía góc trong. Vật dụng được ngài cho là giá trị nhất có lẽ chỉ là cái…bát điếu thuốc lào lúc nào cũng đặt thường trực trên bàn gần cửa ra vào. Bởi cha giám luật cần ở nơi ngã ba lưu thông để nắm vững tình hình sinh hoạt, nên nhiều cha giáo khác tiện đường vãng lai. Thế là khói thuốc lào cơ hồ lúc nào cũng mờ mịt lan toả. Chẳng biết vô tình hay hữu ý, ngài hầu như quanh năm xử dụng đôi xăng đan nâu, bước tới đâu là vang tiếng lẻng xẻng tới đó, thành ra mấy tướng ‘giặc’ dẫu có đang nghịch ngợm hay lếu láo truyện trò mấy đi nữa cũng kịp giờ chuẩn bị trở lại tư thế nghiêm trang và ngoan ngoãn như những ông thánh! Chả mấy khi thấy ngài lớn tiếng la rầy hay phạt nặng chú nào. Có thể một số tướng đã lợi dụng tình thế để leo rào kỷ luật, nhưng hầu hết chúng tôi đều nhận ra cái ý nghĩa của đường lối giáo dục bằng tình thương và tự chế.

Ban giám đốc chủng viện này cũng rất tín nhiệm các lớp đàn anh trong chương trình ‘trên bảo ban dưới’. Đặc biệt lớp đầu đàn đệ Nhất thì xem ra rất có uy quyền: ba người được bề trên cử ra làm ban điều hành tối cao, được gọi nôm na là ban Chánh Phó trường, có trách nhiệm trông coi tổng quát mọi sinh hoạt cộng đồng. Chẳng hiểu…chó ngáp phải ruồi thế nào mà vào cái năm chót trọng đại ấy, tôi lại có chân trong bộ ‘tam đầu chế’ oai hùng nói trên. Tự dưng thấy mình như được thiên hạ kính nể khác thường. Thế là lâu lâu lên họp với ban giám đốc, tháng tháng dõng dạc tuyên đọc bản quy luật chủng viện trước mọi người, rồi phân phát công tác, đặt lịch trình sinh hoạt, ra chỉ thị cho các trưởng lớp, cất kinh trong nhà nguyện và đặc biệt hơn nữa ngồi chỉ huy các giờ học chung (chẳng khác nào như ông quản giáo coi sóc gần hai trăm học sinh trong khu nhà học rộng lớn). Tức cười lắm, theo luật, chú nào muốn ra ngoài, dù chỉ là để đi vệ sinh, cũng phải tới mấy ‘cụ’ chánh phó trường cúi đầu xin phép! Luật lệ nhà Đức Chúa Trời cơ mà, đâu phải ra đó, có dưới có trên. Rõ thật khuôn phép, cứ như ở vào thời quân chủ vua quan ngày nào!

Và cứ vậy, ba năm học qua đi lúc nào không hay. Nhìn lại thấy buồn vui lẫn lộn. Riêng với cái mục học hành thì đương nhiên chả ma nào muốn nhắc lại chi cho thêm ớn: sau cái niên khoá tạm gọi là dưỡng sức của chương trình xen kẻ đệ Tam, chúng tôi cắm đầu cắm cổ chuẩn bị thi liên tiếp hai cái Tú Tài. Thôi thì học ngày học đêm, ra công gắng sức. Đã không thi thì thôi, chứ một khi mang danh chủng sinh mà đạp vỏ chuối thì ê mặt lắm. Thế là tháng ngày chỉ toàn những bài với vở, đầu óc đầy ắp những con số và công thức, những đoạn văn phải thuộc lòng. Đa số chúng tôi đã may mắn được nhìn thấy tên đề trên bảng vàng, nhưng đầu óc rã rời, thân xác mềm tựa bún để rồi ngày mãn trường tướng nào cũng mặt mũi hốc hác như vừa ốm dậy. Thôi thì cũng đáng!

Bảy năm trung học đã qua. Bước về quê nghỉ hè nhẹ tênh chân sáo. Đoạn đường cam khổ ‘chiến binh’ của trường La Tinh đã để lại phía sau. Ai nấy đã phần nào chính chắn hơn, tuy chưa dám nghĩ là trưởng thành. Xong bậc trung học thường là khúc rẽ mới trên đường tiến. Nhiều mạng đã không ngần ngại giã từ anh em để hướng về con đường ‘bố đời’ thênh thang lối bước, có thể vì những khó khăn về sức khoẻ, mà cũng có thể vì cái mảnh bằng le lói hấp dẫn đang có trên tay. Đời người chỉ sống một lần, dẫu có số mạng đi nữa, mình cũng phải dự phần vào việc định đoạt hướng đi cho đời, để khỏi rồi mai ân hận day dứt. Ngã ba đường là đây. Can đảm để quyết tâm, để dứt khoát.

Anh em đều ngầm hiểu rằng những tháng năm qua mới chỉ là thời gian để lên tiếng đáp lại lời GỌI xa vời từ trên cao. Cái chuyện được CHỌN thì còn phải đợi, phải chờ sau một đoạn đường gai góc là lâu dài nữa. Nếu ngựa chưa nản chân bon, chương trình huấn luyện kế tiếp sẽ là chuyên biệt cho sứ mạng người tông đồ qua những năm vật lộn với hai ngành Triết Lý và Thần Học. Ở bậc trung học, tuy đã có môn Giáo Lý, La Tinh, Thánh Nhạc, nhưng mới chỉ là sơ sài chấm phá. Lên trường cao, quen gọi là đại chủng viện, bầu khí tôn giáo đại học mới thực sự bao phủ hầu hết các bài vở trong lớp. Bây giờ mới xong cái phần làm căn bản, nền móng. Lúc này mới lãnh hội được những kiến thức phổ thông để gọi là người đã…đi học.

Nhắc đến phần học vấn sau ba năm luẩn quẩn trong bốn bức tường chủng viện Phú Nhuận, tôi phải công nhận rằng đầu óc anh em chúng tôi được mở mang ngoài sức ước mơ. Một phần do địa điểm trung ương đô thành, một phần bởi những môn học đệ nhị cấp tiến xa hơn, nhưng cơ hồ phần chính là bởi khả năng và sự tận tình của các Linh Mục giáo sư chú tâm dạy dỗ, chúng tôi đạt tới một trình độ học lực không sợ thua kém bất cứ học sinh trường công hay tư nào khác. Kết quả hai lần thi của các ông Tú đã chứng minh rõ ràng.

Chả lạ gì, ở vào cái tuổi ‘đôi tám’ lộc ngộc vừa lớn, lắm tò mò, nhiều cám dỗ, học sinh các trường ngoài làm sao tránh nổi những buổi rong chơi lãng phí, những dịp trà đình tửu điếm, những vui thú đam mê. Chuyện học hành có chăm lắm cũng chỉ đành tương đối. Đàng này bà con chủng sinh nếu ngấy học thì chỉ còn nước…đọc kinh lần hạt, mà lần hạt đọc kinh khó mà hấp dẫn được như việc bát phố hay ciné. Thế là lại quay về với bài vở vậy!

Quân ta cũng có thể tính cái màn ‘lươi huyền’, nhưng dễ gì mà vượt qua cửa ải được trơn tru. Bài thực tập ngoài giờ lớp cứ ngập đầy, hôm nay môn này mai lại môn khác. Tuần nào cũng thế, tháng nào cũng vậy. Không có bài nộp, nhất định là không xong rồi. Thành ra không muốn chăm cũng chẳng được. Vả lại, tả hữu anh em người ta cắm đầu học cả, chả lẽ mình độc diễn cái màn chơi! Ấy là chưa kể bóng dáng của cha giám luật hay mấy cụ chánh phó trưởng lảng vảng đâu đây, lúc nào cũng như muốn cảnh cáo, thúc giục. Nếu lỡ có những trường hợp ao ước được time-out để ‘dừng bước quân hành’ thì chỉ còn nước cứ lẳng lặng xin ghi tên vào danh sách nhà bệnh. Vào đó được nằm cả ngày, không có bài vở, nhưng sẵn có cháo hoa ba bữa và thuốc Aspirin uống từng giờ! Cũng chả hấp dẫn là bao! Mà rồi khi mò ra vẫn phải hỏi lại bài bà con lối xóm để có thể theo kịp học trình.

Mấy hàng trên đây xem chừng quá bi thảm, nặng phần đe doạ và hơi tăm tối cho cuộc sống chủng viện. Thực ra, với đa số, lâu lắm mới gặp thấy cảnh thất vọng nản lòng thôi, còn thường thì bà con được kể là rất hăm hở trong việc học hỏi cầu tiến. Học cho mình và lại học dành cho tha nhân, biết bao giờ là đủ, biết thế nào là thừa! Bầu khí yêu thương của một đại gia đình như càng tạo thêm nét hăng say. Quên làm sao được những ngày cha giáo việt văn củ vào hai bên túi áo dòng nào cam nào táo để thưởng cho những trò chăm chỉ, xuất sắc, nhất là những đứa thích học và thuộc nhiều thơ phú như ngài. Rồi chúng tôi chắc sẽ nhớ mãi những ngày cha giáo môn toán áp dụng hình phạt ‘cọ râu’ vào má những tên nào hai lần liên tiếp có điểm dưới trung bình. Còn cha giáo anh văn thì vui khỏi chê: học trò nhớ dai ngữ vựng và chi tiết văn phạm nhờ vào những mẩu chuyện tiếu lâm gây cười lăn cười lóc. Đặc biệt nhất là cha giáo sư môn la tinh, lần nào cũng xuống lớp với cái túi vải đựng tên từng đứa học trò: xóc và bóc phải tên thánh nào thì thánh đó lãnh đủ cái màn trả bài chi tiết kỹ lưỡng khó mê. Tới năm cuối, mấy môn triết được trao phó cho hai giáo sư cáng đáng, một đấng thì đạo mạo cổ điển cơ hồ đức Khổng Tử bên trời đông, mà đấng kia lại tỏ ra văn minh phóng khoáng cứ như mấy nhà triết hiện sinh cõi trời tây. Thế là long hổ tranh hùng, lâu lâu có cuộc bàn luận tổng hợp, tư tưởng tương phản nhau như phun nước toé lửa. Lũ học trò chúng tôi cứ há hốc miệng ngồi tựa phỗng đá!

Ngày phải giã từ để về quê nghỉ hè trước khi bước lên trường ‘lớn’, tôi thấy vấn vương quyến luyến tưởng như chân đi không rời. Một chữ nên thày, một ngày nên nghĩa. Huống hồ tôi đã ở đây cả mấy năm trời. Quả thật ba mùa thu qua đi mà ngó lại cũng chỉ tựa một giấc mơ. Thế nhưng bao kỷ niệm đã ăn sâu vào lòng vào dạ, đánh dấu những tháng ngày tươi đẹp của tuổi thiếu niên nhường chỗ cho tuổi thành thân vào đời.

Còn ngân vang mãi tiếng reo vui êm đềm như những Tấu Khúc Đồng Quê của nhà nghệ sĩ tài hoa Beethoven chúng tôi thường nghe vào giờ ăn tối. Còn đậm nét mãi trong tâm khảm từng người khuôn mặt hiền hoà đầy vẻ lo âu chăm sóc của các giáo sư đã vui vẻ hoả mình với chủng sinh trong nếp sống chật hẹp khó khăn. Là đây tôi cũng có dịp đặc biệt học hỏi và phát triển chút khả năng âm nhạc. Là đây tôi đã thực sự và nghiêm chỉnh nhận ra cái ý nghĩa của một ơn gọi cho đường chúng tôi đang đi. Mà cũng là đây tôi đã được cơ hội tập lãnh nhận trách nhiệm khi phải gánh vác việc chung qua ban chánh phó trường. Và nữa cũng là nơi đây tôi đã được chỉ vẽ để tập sống vui trong hết mọi hoàn cảnh và được in sâu và đầu óc rằng niềm vui chỉ xuất phát từ trong chính cõi lòng mình, chứ không do người hay sự vật nào khác bên ngoài.

Thật là ý nghĩa trong buổi họp mặt chào biệt các cha giáo sư, chúng tôi đã dõng dạc hát bản đồng ca bốn bè Exultate của nhạc sĩ Palestrina: như một lời dặn dò, như một câu nguyện ước sẽ giữ mãi được niềm vui trong đời.

Chúng tôi chia tay nhau, âm vang lời chúc cho nhau một đời sáng tươi thành tựu. Tôi bước chân lên xe mà nghẹn ngào khôn tả. Cơ hồ cái tâm trạng bâng khuâng nhớ cảnh nhớ người của Thuý Kiều xưa. Lại một lần ra đi, để lại môt lần hiểu rằng giã biệt là mất mát, là thiệt thòi.

Tác giả Đường Phượng Bay